Volg ons op
Facebook
Twitter

Bénédicte Ficq

DOOR JESSICA VAN GEEL

Op Netflix wordt héél veel gerookt. In gesprek met advocaat Bénédicte Ficq, fervent strijder tegen de tabaksindustrie. ‘Óf de acteurs óf de producers, íemand wordt hiervoor betaald.’

Toevallig kijkt ze op dit moment de Netflix-serie House of Cards en toen zag ze het wéér: die sigaret. ‘Het zijn van die typische scènes in de serie,’ vertelt Bénédicte Ficq in haar kantoor in Amsterdam. ‘Het is nacht, Claire Underwood en haar man, president Frank Underwood, hebben de hele dag mensen bedrogen, gemanipuleerd en daar zitten ze dan samen in het donker voor het raam die ene sigaret te roken. Die twee hebben op zo’n moment een rustgevende intimiteit die heel verleidelijk en sexy is.'

Bénédicte Ficq, strafrechtadvocaat voor onder anderen Dino S. en Badr Hari, is de laatste jaren bij het grote publiek vooral bekend om de strijd die ze tegen de tabaksindustrie voert. Ze probeerde het Openbaar Ministerie te dwingen om tabaksproducenten – ‘criminelen in maatpak’, in haar woorden – te vervolgen voor zware mishandeling en poging tot moord of doodslag. Bijna precies een jaar geleden verloor ze deze zaak, toch maakt het haar niet minder fel. Dus toen ze, na Mad Men en Sons of anarchy, opnieuw die sigaret zag opduiken in bij de streamingdienst – ‘er wordt buitensporig veel gerookt in Netflix-series’ – maakte ze tussen een belangrijke zitting en het schrijven van een pleitnota tijd vrij om dit punt nog eens te onderstrepen. Om ons kijkers met andere ogen te laten bingewatchen.

Toch wordt er niet buitensporig veel wordt gerookt in  House of CardsPrecies daarom. Er zit een boodschap onder, en die is: roken is een manier om tot elkaar te komen, want Claire en Frank delen de hele tijd één sigaret. Ze vinden samen rust, die sigaret is hun beloning van de dag. Het is precies zo’n moment waarop iemand die net gestopt is weer zwicht om er een aan te steken. Het is van een onwaarschijnlijk sluwe rattigheid wat ze daar presenteren.

Waar zit ’m die rattigheid in? Kijk, de tabaksindustrie – daar hebben ze heel lang op gestudeerd – koppelt beelden aan elkaar. Dat begon met de Marlboro-man die op z’n paard in totale vrijheid over de prairie rijdt. Dat was het ultieme symbool voor vrijheid. In House of Cards is het de rust, de verbondenheid. In veel andere Netflix series, wordt roken gekoppeld aan stoer zijn. Die koppeling hecht zich in je brein en, daar is veel onderzoek naar gedaan, dat werkt rookbevorderend. Dat wéét de tabaksindustrie.

U bent niet de eerste die aankaart dat er in Netflix-programma’s, en dan vooral in de eigen producties, de Netflix Originals, opvallend veel wordt gerookt. Waarom wilt u dit punt nogmaals benadrukken? Omdat het gewoon doorgaat. Door de strafzaak weet ik een beetje hoe de tabakswereld werkt. Ze wéten hoe verslavend hun product is, en hoe dodelijk. Ze wéten hoe snel pubers verslaafd raken. Als je alle onderliggende stukken leest, als je alle civiele zaken tegen de tabaksindustrie bestudeert, kun je niet anders dan concluderen dat ze bezig zijn met een soort massamoord. Dan mag je je mond niet houden. Het zijn gewetenloze criminelen.

Wat is de rol van Netflix hierin? Afgelopen oktober zei NOS-nieuwslezer Rob Trip in een interview met NRC Handels-blad: ‘Ik verdenk ze er bij Netflix van dat ze gesponsord worden door de tabaksindustrie. Nergens anders wordt zo openlijk gerookt als bij hen.’ Daar ben ik het helemaal mee eens. Het is voor mij volstrekt duidelijk dat er sprake is van product placing.

Sluikreclame dus? Ja. Als je op televisie een serie aanzet en er is sprake van product placing krijg je een waarschuwing te zien: dit programma is gesponsord door... of zoiets. Claire Underwood zit de hele tijd ook opzichtig te bellen met haar iPhone, met haar vingers precies zo dat je dat appeltje ziet. Als je op de een of andere manier kenbaar maakt dat dat reclame is, mag dat.

Lees verder in de VARAgids op pagina 8.