Volg ons op
Facebook
Twitter

Rechtbank drama

DOOR ROGER ABRAHAMS

In dramaserie De twaalf draait alles om een Belgisch fenomeen: juryrechtspraak. Scenarioschrijver Sanne Nuyens: ‘We hebben veel inspiratie uit de realiteit gehaald.’

De twaalf gaat over de leden van een volksjury, die moet oordelen of schooldirecteur Frie Palmers schuldig is aan de moord op haar 2-jarige dochtertje en op een jeugdvriendin. Veel Nederlanders zullen verbaasd zijn over het feit dat in België juryrechtspraak bestaat. Het zogeheten hof van assisen staat bij jullie onder druk, toch? Assisenhoven zijn er al zo lang als België bestaat. Niettemin heeft de minister van Justitie ze in 2016 proberen af te schaffen. Hij vond het geen goed idee dat gewone burgers beslissen over de levens van anderen, en hij vond de hoven te duur en te traag. Op dat moment hadden Bert Van Dael (de co-scenarist van De twaalf, red.) en ik ons voorbereidend onderzoek af en waren we net begonnen met schrijven aan het scenario. Uiteindelijk heeft het Grondwettelijk Hof ingegrepen en bleef de rechtspraak zoals ze was. We hebben ons oorspronkelijke scenario dus niet hoeven herzien. Ik ben benieuwd of door De twaalf het assisenhof opnieuw onderwerp van debat wordt.

Ben je zelf al eens opgeroepen voor zo’n hof? Nee, nog nooit.

Het werkt zo, dat je een brief in de bus krijgt als je in de kandidatenpoule komt. Daar zit je vier jaar in, als mogelijk jurylid. Word je opgeroepen, dan moet je naar de rechtszaal. Samen met een honderdtal aanwezigen belandt je naam op een papier in een schaal, waaruit twaalf juryleden getrokken worden. Het gaat precies zoals we het in de serie laten zien.

Hoe kwamen jullie op het onderwerp? Wij vroegen ons af of een volksjury een goede arena zou zijn voor drama. Zes maanden hebben we research gedaan: praten met advocaten, rechters, juryleden, procureurs.

Ook hebben we zittingen bezocht die openbaar zijn. We volgden de zaak van een moeder die, samen met haar eigen moeder, haar drie maanden oude dochtertje had vermoord.

Dat klinkt als de zaak van Frie Palmers. Ja, we hebben veel inspiratie uit de realiteit gehaald – zonder persoonlijke details over te nemen, natuurlijk. We hebben ook een vrouw gesproken die in een andere zaak in de jury had gezeten. Zij was een jonge moeder met drie kinderen en een dominante, jaloerse echtgenoot. Het proces draaide om een man die zijn vrouw had vermoord, en gaandeweg begon dit jurylid trekken van haar echtgenoot te herkennen in de dader. Ze vreesde: mij wacht hetzelfde lot.

Dit zit óók in De twaalf! Elementen vind je terug in het personage van jurylid Delphine, inderdaad. Hoe dan ook, door het verhaal van die vrouw realiseerden wij ons dat een jurylid bagage uit zijn of haar privéleven meeneemt die van invloed is op de uitspraak in het proces. En andersom: dat een rechtszaak doorwerkt op de juryleden als persoon. Immers, het zijn vaak moordzaken die ze behandelen. Over die wisselwerking moeten we een televisieserie maken, bedachten Bert en ik.

Uiteindelijk hebben we er tweeeneenhalf jaar over gedaan.

Vertel eens iets over de sfeer in de rechtszaal. Is de heftigheid van de behandelde misdaden daarop van invloed? Absoluut. Elke dag worden je emoties van de ene naar de andere kant geslingerd. Toen de vrouw die haar dochtertje zou hebben vermoord stevig werd bevraagd, kreeg ik begrip voor haar. De volgende dag kwam de vader van het dochtertje getuigen en kantelde mijn beeld compleet. Ik kan me voorstellen dat het voor de juryleden een achtbaan moet zijn. Toch maken zij zich er niet makkelijk vanaf. Een van de kritiekpunten op het hof van assisen luidt dat er alleen maar laagopgeleiden in zitten, en mensen die veel tijd over hebben, zoals leraren en poetsvrouwen. We hebben een truckchauffeur gesproken die in de jury zat. Hij nam zijn taak heel serieus. De kritiek gaat voorbij aan het feit dat juryleden in de positie komen om over iemands leven te beslissen, en die brengt in veel van hen een verantwoordelijkheidsgevoel naar boven waarvan ze niet wisten dat ze het hadden.

Voor welke opzet hebben jullie als scenarioschrijvers gekozen? In De twaalf ga je naar huis met de juryleden. Zes van hen staan centraal. Elke aflevering focust op twee juryleden, maar hun verhalen gaan ook verder in de andere episodes. Zo leggen we in tien afleveringen een puzzel.

We volgen daarbij de opzet van een assisenproces: in de eerste aflevering wordt de beschuldigde ondervraagd, in de tweede is de federale politie aan zet, enzovoorts.

Dat klinkt zeer gestructureerd. We hebben lang moeten speuren naar een lijn in het geheel. We wilden de nadruk leggen op de juryleden, maar de rechtszaak was onze rode draad, en het bleek lastig om per aflevering de juiste balans te vinden. Tot in de montage hebben we ernaar gezocht.

Lees verder in de VARAgids op pagina 33.