Volg ons op
Facebook
Twitter

Winnaar Sonja Barend Award 2019

En de winnaar is… Kefah Allush

De elfde winnaar van de Sonja Barend Award, Kefah Allush, over zijn gesprek in De kist (EO) met generaal buiten dienst Peter van Uhm en over de naamgever van de prijs.

Voor het eerst in de elf jaar dat de Sonja Barend Award wordt uitgereikt kan de winnaar niet zelf de prijs in ontvangst nemen, want je bent op dit moment in Marokko. Mag ik daar uit afleiden dat de prijs als een verrassing komt?

Ik had de datum van 14 oktober in de agenda gezet en wist dat-ie bij DWDD uitgereikt werd, maar deze reis stond al lang gepland en ik dacht: ik win ’m niet want al die anderen zijn zó goed. Dus ja, ik was heel verbaasd. Ik weet echt wel dat de gesprekken in De kistbijzonder zijn en er mogen wezen maar op een of andere manier denk je dan toch: die gaat niet naar mij.

Wat ben je in Marokko aan het doen?

Ik ben hier voor een nieuwe serie Oases in de Oriënt die in het voorjaar uitgezonden gaat worden. Ik reis door het Midden-Oosten naar bijzondere plaatsen, vandaar de titel Oase. Op dit moment ben ik hier letterlijk in een oase die onder druk staat omdat de woestijn zichtbaar oprukt. Dat zet het dagelijkse leven van de bewoners van M'hamid El Ghizlane enorm onder druk. Vroeger stroomde er een rivier met water uit het Atlasgebergte, maar sinds er een dam is gebouwd wordt de toevoer daarvan elk jaar minder. Daar maken we een verhaal over. Voor de serie ben ik ook op de Comoren geweest en we gaan nog naar Iran, Irak, Cyprus, een eiland voor de kust van Jemen en Syrië maar die laatste is gezien de actuele situatie ongewis.

Wat zegt deze award jou?

Deze gaat specifiek over Het Interview. Ik was en ben een groot liefhebber van het lange interview. Gesprekken zoals wij die maken is op televisie een unicum tegenwoordig. Daarom was ik ook zo blij toen deze prijs ingesteld werd want bijzondere verhalen komen het best tot recht in het lange gesprek. De Sonja Barend Award brengt het wat langere televisie-interview onder de aandacht en dat kan zeer mijn waardering wegdragen.

Dat uitgerekend vakgenoten kiezen is fijn, want zij weten als geen ander wat het betekent om een goed interview te maken. Ik ben dan ook zeer onder de indruk van hun keuze. Om van hen een aai over de bol te krijgen doet mijn hart sneller kloppen en bezorgt me vlinders in de buik. En dan de prijs genoemd naar Sonja Barend is de kers op de taart. Ik ben opgegroeid met haar en Sonja was mijn voorbeeld. Zij sneed de moeilijke onderwerpen aan in een tijd dat niemand dat deed en stond daarin op eenzame hoogte. Toen jullie me appten dat ik de prijs had gewonnen stond ik in een verlaten kashba. Ik liep net onder een poortje door toen ik het las en van opwinding ontsnapte er kennelijk een geluidje uit mijn keel dat door mijn collega’s werd opgemerkt. Ik was zo onder de indruk dat ik er beduusd van was en dan reageer ik altijd heel praktisch. Dat is vaak goed maar bij dit soort leuke mededelingen kan dat wel wat onderkoeld overkomen. Mijn regisseur zei meteen: je moet wél zeggen dat je het leuk vindt.

In hoeverre gaat een prijs voor het beste interview naar de interviewer en wat is het aandeel van de geïnterviewde?

Peter van Uhm neemt de award niet voor niets namens mij in ontvangst. Tachtig procent van het gesprek komt op zijn conto. Hij is bereid openhartig te zijn en mij en de kijker toe te laten in zijn precaire verhaal en vertrouwt erop dat wij daar goed mee omgaan. Ik heb de kijkers niet geraakt maar Peter. Ik ben slechts een podium en hoe trots ik ook ben, de prijs gaat voor een belangrijk deel naar de generaal.

Kostte het moeite om Van Uhm over te halen?

Dat viel reuze mee. Het programma heeft een goede reputatie opgebouwd en ik denk dat hij daarom heeft besloten mee te werken. Dat maakte wel grote indruk op mij want hij moet toch alles weer herbeleven. Wat volgt is een ingetogen relaas zonder dat je het idee krijgt dat hij je niet toelaat bij zijn gevoel. Dat getuigt van moed en geeft aan dat hij vindt dat het verhaal verteld moet worden. Moedig, maar hij is niet voor niets een generaal.

Een citaat het juryrapport: ‘Allush ondervraagt met eerbied en respect, maar laat niet na om de moeilijke onderwerpen aan te snijden’.

Het eerst deel van de omschrijving voel ik heel goed aan, het tweede – moeilijke onderwerpen aansnijden – daar moet ik me erg toe zetten en daar moet ik ook een drempeltje voor over. Je wilt de gast niet te kort doen, maar ik wil ook niet voor het effect gaan en formuleer dus heel zorgvuldig.

Nog een citaat: ‘En Allush is niet terughoudend of angstig om iets verkeerds te zeggen’.

Het is een tweede natuur geworden om goed te formuleren omdat in de gesprekken heel persoonlijke zaken aan de orde komen die heel gevoelig liggen. Ik maak al 30 jaar tv en weet dat een vraag voor mij ongemakkelijk kan zijn maar voor het verhaal noodzakelijk is deze te stellen. Gasten voelen dat aan en zien mijn ongemak en weten dat ik ze recht wil doen. Je vraagt iets van de geïnterviewde en dan moet je ook je ongemak en kwetsbaarheid durven tonen. Ze mogen die zoektocht best merken.

Een van de juryleden oppert dat het ook zonder die kist zou kunnen.

Het lekkere van die kist is dat het direct ergens over gaat en we het niet over koetjes en kalfjes gaan hebben. Maar ik heb de ambitie om ook eens iets gezelligs te gaan doen en wil de wat luchtigere zaken van het leven bespreken.

Het juryrapport zegt ook ‘het gaat niet om Kefah en dat is prettig voor iemand met een verhaal’.

Die herken ik ook en dat komt omdat ik ben opgeleid als verslaggever, achter de camera en ik deed ook de montage. Dan maak je een interview zo dat de vraag buiten beeld blijft. En zo ontdekte ik ook de kracht van een pauze. Als je op het juiste moment je mond houdt vertellen mensen vaak uit zichzelf. De kracht van de stilte. Dat is de manier waarop ik dat doe: het gaat niet over mij, ik ben slechts het instrument.

Tot slot: ‘Allush volgt vaak net dat ene detail dat het verschil maakt’.

Ik probeer met zo min mogelijk voorbereiding weg te komen en vraag aan de redactie om de voorgesprekken alleen op hoofdlijnen te doen. Dat zorgt dat ik met minimale informatie een gesprek in ga en hypergeconcentreerd moet zijn, heel goed moet luisteren. Ondertussen kijk ik of de lichaamstaal overeenkomt met wat er gezegd wordt. Is dat niet het geval dan moet ik halverwege de vraag een wending nemen. Bij Van Uhm vroeg ik hem of hij als dat zou kunnen alles terug zou willen draaien. Dat lag op dat moment niet in lijn van gesprek maar al mijn radars die dan aanstaan zeiden dat ik een andere kant op moest sturen. 

Uit het juryrapport

Voor zijn aangrijpende interview met Peter van Uhm heeft Kefah Allush (De kist) de elfde editie van de Sonja Barend Award gewonnen. Volgens de meeste vakjuryleden was zijn gesprek met de oud-commandant der strijdkrachten het beste interview van het afgelopen televisieseizoen.

‘Op indringende, maar bewonderenswaardig luchthartige wijze laat Allush Peter van Uhm een monument optuigen voor zijn overleden zoon,’ stelt Ruud Maas. ‘Halverwege het gesprek, wanneer de brief van zijn zoon ter sprake komt, rollen de tranen je als kijker over de wangen.’ Peter Contant: ‘Kefah geeft de krijgsmacht een menselijk gezicht. Hij stelt de juiste vragen en laat op de cruciale momenten mooie stiltes vallen.’

Kefah Allush was dit jaar een van de tien genomineerden voor de begeerde interviewprijs van de VARAgids. De jury had ook veel lof voor Tijs van den Brink, die voor Adieu God?een openhartig gesprek voerde met Bas Heijne en als derde eindigde. ‘Boeiend van begin tot eind,’ vindt Angela de Jong. ‘Van den Brink is een even scherpe als invoelende interviewer die de humor niet schuwt. Gek eigenlijk dat hij deze prijs nog nooit heeft gewonnen.’ Hans Beerekamp: ‘Vanuit het EO-gedachtengoed treedt Van den Brink met een open geest de voor hem en de leden van zijn omroep gevoelige materie tegemoet.’ Gudo Tienhooven: ‘Een van de meest ondergewaardeerde interviewers van Nederland.’

Een ijzersterke tweede plek was er voor Tim den Besten, in gesprek met schrijver Marieke Lucas Rijneveld. Roger Abrahams: ‘De twee zitten op dezelfde golflengte. Geen vraag van Den Besten klinkt ingestudeerd of bedacht. Een warm en vrolijk gesprek tussen een geïnteresseerde interviewer en een schat van een gast.’ Een prettig afwijkende vorm, stelt Lex Bohlmeijer: ‘Tim den Besten legt oprechte nieuwsgierigheid aan de dag en verbaast zich kennelijk. De beste motor voor een interviewer.’

Kefah Allush weet volgens de jury op een integere manier exact de juiste toon te vinden. Floor Overmars: ‘Omdat Allush toch net wat meer wil weten, volgt vaak net dat ene detail dat het verschil maakt. Allush krijgt, kortom, echt iets los.’ Kees van Unen vindt dat Kefah Allush bij Peter van Uhm precies de juiste snaar raakt. ‘Hij ondervraagt hem met eerbied en respect, maar laat niet na om de moeilijke onderwerpen aan te snijden. Van Uhm voelt zich veilig en durft kwetsbaar te zijn.’ Sarah Berkeljon: ‘Een scherpe interviewer die ik ook graag een keer in een iets minder ongemakkelijke setting zou zien – zonder kist bijvoorbeeld.’

Stemronde en juryrapport door Jeroen Kleine. Het volledige juryrapport en alle interviews staan op www.sonjabarendaward.nl.

Vakjury

De volgende mensen hebben dit jaar plaatsgenomen in de vakjury:

Roger Abrahams (VARAgids), Haroon Ali (freelance), Isabel Baneke (Trouw), Renate van der Bas (Trouw), Hans Beerekamp (NRC), Sara Berkeljon (de Volkskrant), Hanna Bervoets (de Volkskrant), Lex Bohlmeijer (De Correspondent), Maaike Bos (Trouw), Bernice Breure (De Telegraaf), Jellie Brouwer (NTR), Peter Contant (MAX Magazine, GOOISCH), Roelf Jan Duin (Het Parool), Arjen Fortuin (NRC), Jean-Pierre Geelen (de Volkskrant), Henk van Gelder (NRC), Rob Goossens (De Telegraaf), Bas Hakker (freelance), Ruud Hollander (VARAgids), Nathalie Huigsloot (freelance), Angela de Jong (Algemeen Dagblad), Chris Kijne (VPRO), Walter van der Kooi (Groene Amsterdammer), Haro Kraak (de Volkskrant), Ruud Maas (De Limburger), Floor Overmars (VARAgids), Els Quagebeur (freelance), Johan Reijnen (VARAgids), Mark Robinson (BNNVARA), Dolf Rogmans (Villamedia), Carolien Spaans (de Volkskrant), Hannah Stöve (Het Parool), Gudo Tienhooven (Algemeen Dagblad), Kees van Unen (Vice), Bert van der Veer (publicist), Ron Vergouwen (freelance mediajournalist), Roy van Vilsteren (BNNVARA), Rinske Wels (freelance) en Clementine van Wijngaarden (VARAgids).